Grecki system emerytalny przeszedł w ostatnich latach głębokie reformy, które miały na celu stabilizację finansów publicznych i ujednolicenie zasad dla wszystkich grup zawodowych oraz podniesienie wieku emerytalnego do 67 lat. Obecnie jest to system publiczny w modelu repartycyjnym, czyli takim, w którym bieżące świadczenia finansują wpłaty przyszłych emerytów. Wysokość świadczeń zależy przede wszystkim od długości kariery zawodowej i wysokości składek.

System oparty na filarze publicznym 

Grecki system emerytalny ma charakter publiczny, jest obowiązkowy i działa w oparciu o model repartycyjny (PAYG – pay-as-you-go). Oznacza to, że bieżące składki osób aktywnych zawodowo finansują obecne świadczenia emerytalne. System po reformach jest silnie scentralizowany – polityką emerytalną kieruje greckie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, a realizacją wypłat i zarządzaniem składkami zajmuje się e-EFKA, organ, który powstał w wyniku konsolidacji licznych funduszy branżowych w latach kryzysu finansowego. Reformy ostatnich lat objęły ujednolicenie zasad naliczania świadczeń, likwidację przywilejów branżowych i zwiększenie stabilności finansowej systemu.

Konstrukcja świadczenia: część podstawowa i składkowa

Grecka emerytura składa się z dwóch głównych komponentów – części podstawowej i części składkowej. 

• Część podstawowa to minimalne świadczenie gwarantowane finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, które przysługuje po spełnieniu wymagań ustawowych, w tym minimalnego stażu pracy. Jego wysokość jest stała i wynosi obecnie 346 EUR po 15 latach pracy oraz 384 EUR po 20 latach. 
• Część składkowa zależy od długości okresów ubezpieczenia oraz wysokości podstawy wymiaru składek i jest oparta na mechanizmie: im więcej odłożysz (wpłacisz składek), tym wyższe świadczenie otrzymasz po zakończeniu aktywności zawodowej.
   

Ostateczne świadczenie emerytalne stanowi sumę obu elementów, przy czym udział części składkowej rośnie wraz z długością kariery zawodowej, co oznacza, że system premiuje osoby z długim stażem ubezpieczeniowym.

Wiek emerytalny i długość aktywności zawodowej

Wiek emerytalny w Grecji jest równy dla kobiet i mężczyzn i wynosi 67 lat. Istnieje możliwość wcześniejszego przejścia na emeryturę po ukończeniu 62. roku życia pod warunkiem udokumentowania 40 lat składkowych (12 000 dni). Zasady te premiują bardzo długą aktywność zawodową, jednocześnie zniechęcając do wcześniejszego przechodzenia na emeryturę.

Minimalny okres ubezpieczenia wymagany do nabycia prawa do emerytury wynosi 15 lat (4 500 dni), natomiast prawo do pełnej emerytury podstawowej uzyskuje się po 20 latach pracy. Po ukończeniu 62. roku życia można przejść na wcześniejszą emeryturę pod warunkiem udokumentowania 40 lat stażu pracy. Pełne prawa emerytalne nabywa się w wieku 67 lat. 

Składki emerytalne i finansowanie systemu

Pracownicy opłacają łączną składkę emerytalną w wysokości 20% wynagrodzenia brutto, przy czym 13,33% finansuje pracodawca, a 6,67% pracownik. Składki te obejmują również inne ubezpieczenia społeczne. Samozatrudnieni opłacają składki według zryczałtowanych stawek z minimalną miesięczną podstawą. Reforma emerytalna ostatnich lat wprowadziła przejrzyste stawki oraz większą stabilność wpływów do funduszu.

Wysokość świadczeń i struktura przeciętnej emerytury

Średnie miesięczne świadczenie emerytalne brutto w Grecji wynosi około 800–1 000 EUR, przy czym znaczna część emerytów otrzymuje świadczenia poniżej średniej krajowej. Bazę świadczenia stanowi emerytura podstawowa wypłacana w kwocie 346 EUR / 384 EUR. Pozostała część jest zależna od sumy składek odłożonych w ciągu aktywności zawodowej. System nie różnicuje świadczeń pod względem płci ubezpieczonych, różnice w wysokości emerytur między kobietami a mężczyznami wynikają głównie z krótszego stażu ubezpieczeniowego i niższych zarobków kobiet, a nie z odmiennych zasad systemowych. 

Wydatki emerytalne na tle Unii Europejskiej

Grecki system emerytalny jest jednym z najbardziej kosztownych w Unii Europejskiej. W szczytowym okresie kryzysu finansowego wydatki na emerytury przekraczały 17% PKB, podczas gdy średnia w UE wynosiła około 12–12,5%. Po reformach udział wydatków emerytalnych spadł do około 14–14,5% PKB, jednak nadal pozostaje jednym z najwyższych w UE.

Źródło: Eurostat, Wydatki na emerytury jako % PKB w 2023 roku

Praca w Grecji a emerytura w Polsce

Z perspektywy obywatela Polski, który pracował przez część aktywności zawodowej w Grecji, obowiązuje zasada sumowania okresów ubezpieczenia w ramach UE.  Oznacza to, że okresy pracy w Grecji są uwzględniane łącznie z latami pracy w Polsce, a każde państwo wypłaca część emerytury proporcjonalną do okresów przepracowanych na jego terytorium, przy czym świadczenie z danego kraju jest wypłacane po spełnieniu warunków właściwych dla danego kraju. Jeśli planujemy pobierać świadczenie w Polsce, to Grecja wypłaca część emerytury proporcjonalną do lat pracy na jej terytorium, a pozostałą część instytucja w Polsce. Dzięki temu krótszy niż 15 lat pobyt zawodowy w Grecji nie powoduje utraty uprawnień do emerytury.

Należy pamiętać, że wymagane jest spełnienie warunków ustawowych niezbędnych do wypłaty świadczenia, w tym zachowanie m.in. ustawowego wieku emerytalnego. Zatem np. jeśli kobieta, która w ciągu życia zawodowego pracowała w Grecji i Polsce, chce przejść na emeryturę, to polska część świadczenia będzie wypłacana po osiągnięciu przez nią ustawowego wieku emerytalnego w Polsce, tj. 60 lat, natomiast część grecka – w Grecji, czyli odpowiednio 62 (po spełnieniu wymaganych warunków) lub 67.

Wnioski 

Wysoki wiek emerytalny, relatywnie niska część podstawowa i silne powiązanie świadczenia z długością stażu sprawiają, że poziom zabezpieczenia na starość zależy w Grecji przede wszystkim od długiej i stabilnej kariery zawodowej.

Źródła: 
https://www.e-efka.gov.gr/el/eessi-en 
https://ypergasias.gov.gr/en/social-security/ 
https://ypergasias.gov.gr/en/social-security/pensions/ 
https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/spr_exp_pens__custom_20350480/default/bar?lang=en 

Autor: Marta Paleczna